Ίος: Μήπως είναι το νέο οινικό κεφάλαιο του Αιγαίου;

Η Ίος αποκαλύπτει την πιο γοητευτική της πλευρά. Νέες ετικέτες κρασιού, αμπελώνες και μια εμπειρία που ενώνει ταξίδι και γεύση στο Αιγαίο.

Επιμέλεια συνέντευξης: Κατερίνα Καρσιώτη/ Δημοσιογράφος οίνου

O Κωνσταντίνος Μανουράς κάνει “focus” σε ένα νέο οινικό κεφάλαιο που ίσως δεν περίμενες να “παρακολουθήσεις. Η Ίος των αντιθέσεων βρίσκεται στο δικό του “ραντάρ” όπου σε συνεργασία με τοπικούς αμπελουργούς επιχειρεί να αναδείξει το αμπελοοινικό οικοσύστημα του κυκλαδίτικου νησιού και ναι οι πρώτες ετικέτες είναι γεγονός! Ένα ολόφρεσκο εγχείρημα έχει “γεννηθεί” κουβαλώντας μνήμη και μέλλον μαζί.

Στο ερώτημα για το “αν η Ίος είχε πάντα αμπέλια”, η απάντηση είναι καταφατική και διαθέτει, μάλιστα, και αρκετό story. Η αλήθεια είναι ότι μέχρι τώρα, με τον συγκεκριμένο προορισμό δεν είχαμε ασχοληθεί ιδιαιτέρως “οινικά” καθώς ελάχιστοι γνώριζαν το οινικό του παρελθόν και -κυρίως- το οινικό του μέλλον. Μήπως λοιπόν η Ίος ετοιμάζεται να μας ξαφνιάσει; Ένα νέο κεφάλαιο ξεκινά να γράφεται στο εν λόγω νησί στο οποίο πριν δεκαετίες και πριν ο τουρισμός “σκεπάσει” της γεωργική του ταυτότητα, για γενιές οι οικογένειες της Ίου ζούσαν αποκλειστικά από τη γη τους. Η αμπελοκαλλιέργεια αποτελούσε το βασικό κομμάτι του νησιού αλλά κάπου στη δεκαετία του 70s έπειτα από την ραγδαία στροφή στον τουρισμό, εγκαταλείφθηκε σταδιακά δίνοντας την θέση της σε άλλες τουριστικές δραστηριότητες. Και να που σήμερα αυτή η κληρονομιά αναβιώνει…

O Κωνσταντίνος Μανουράς, το πρόσωπο που βρίσκεται πίσω από το Θ{έρως} Wines Collectiva, αποφάσισε πριν λίγα χρόνια να κάνει “focus” (και) στην Ίο, εκεί που δεν το περίμενε κανείς. Να υπενθυμίσω ότι το Θ{έρως} εδρεύει στη Μεγαλόνησο Κρήτη με την ομάδα να επενδύει και να εστιάζει στις γηγενείς ποικιλίες του τόπου μέσα από οινοποιήσεις ήπιων παρεμβάσεων με στόχο πάντα την αυθεντική τους έκφραση. Η ατζέντα του μέχρι ώρας μετρά (12) δώδεκα exclusive & premium ετικέτες, λευκές, ροζέ και ερυθρές. Επανερχόμενοι στο ζήτημα των Κυκλάδων, σημειώνεται ότι το νέο project της Ίου αποτελεί μία φυσική προέκταση του Θ{έρως} Wines Collectiva, με όραμα, επιμονή και υπομονή μα φυσικά πάθος και αφοσίωση σε αυτό το ολόφρεσκο κεφάλαιο με αρκετές προκλήσεις που υλοποιείται σε συνεργασία με τους τοπικούς αμπελουργούς του νησιού.

Με μόλις 30 στρέμματα αμπελώνων να καλλιεργούνται σήμερα στην Ίο, το στοίχημα μοιάζει μικρό σε αριθμούς, αλλά αισιόδοξο και τολμηρό σε προοπτική. Στη βορειοδυτική πλευρά, στον εύφορο “Κάμπο”, εκεί που κάποτε χτυπούσε η καρδιά της αμπελουργίας του νησιού, φυτεύονται ξανά αμπέλια. Στη βόρεια πλευρά, τα σταφύλια δοκιμάζονται από τον άνεμο, αποκτώντας οξύτητα και ξεχωριστή αρωματική ένταση. Το υπόγειο νερό –ανέλπιστο πλεονέκτημα για τις Κυκλάδες– δίνει δυνατότητα για σταθερή παραγωγή και νέες φυτεύσεις ενώ κάθε αμπελοτόπι, κάθε κομμάτι γης, αφηγείται μια διαφορετική εκδοχή των ίδιων των ποικιλιών που ευδοκιμούν. Για το ποιες ποικιλίες κρατούν τα “σκήπτρα”, το Ασύρτικο διαφαίνεται ως η βασική ποικιλία ξετυλίγοντας μία νέα πτυχή του χαρακτήρα της, πότε κοφτερή και αλμυρή, πότε δροσερή και αρωματική. Ακολούθως η Μανδηλαριά, σε έναν ιδιαίτερο τοπικό κλώνο, προσφέρει χαμηλή τανικότητα αλλά πλούσιο άρωμα όπως επίσης και η Μονεμβασιά ενώ πλάι τους ανακαλύπτει κανείς και σπάνιες κυκλαδίτικες ποικιλίες όπως –Γαϊδουριές, Πλατανιές, Ποταμίσια– φέρνοντας τελικά στο ποτήρι τον δική τους προσωπικότητα που δεν συναντάς εύκολα αλλού.

Για πρώτη φορά, λοιπόν, η Ίος διεκδικεί τον δικό της αποκλειστικό ρόλο στον χάρτη του ελληνικού κρασιού με τις πρώτες ετικέτες να έχουν κάνει την εμφάνιση τους και να “ψιθυρίζουν” το σήμα εκκίνησης μίας νέας εποχής για το νησί. Τα “Ριζώματα”, η “Ψάθη” και ένα ξεχωριστό ροζέ από Μανδηλαριά και Μονεμβασιά “υπενθυμίζουν” μία “εποχή” και συνθήκη που συνδυάζει τη δύναμη του terroir με το όραμα ανθρώπων που θέλουν να επενδύσουν ξανά και αποφασιστικά με την οινική Ίο του μέλλοντος να έχει προβάδισμα. Οι ευνοϊκές συνθήκες καλλιέργειας άλλωστε της δίνουν τη δυνατότητα να παράγει κρασιά με μοναδικότητα και υψηλές προδιαγραφές, που ήδη αρχίζουν να φαίνονται.

Και κάπως έτσι η Ίος βρίσκεται στο προσκήνιο για λόγους οινικούς…

Πως προέκυψε το εγχείρημα και κυρίως η προσπάθεια ώστε το συγκεκριμένο νησί να συστηθεί ως ένα νέο οινικό κεφάλαιο στο κοινό; Ποια η ιστορική σχέση της Ίου με την αμπελοκαλλιέργεια;

Η Ίος είχε πάντα αμπέλια και μια γεωργική ταυτότητα, με καλλιέργειες που στήριζαν τις οικογένειες του νησιού για γενιές. Όμως, τις τελευταίες δεκαετίες, η μετάβαση στον τουρισμό έγινε ραγδαία· οι περισσότεροι άφησαν πίσω τη γη για να ασχοληθούν αποκλειστικά με τον τουριστικό κλάδο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η αμπελουργία να ξεχαστεί και να μην αποτελεί πια προτεραιότητα. Σήμερα υπάρχουν στο νησί αμπελουργοί που κάνουν πολύ σοβαρές προσπάθειες, ειδικά στο Ασύρτικο, με τους οποίους συνεργαζόμαστε στενά. Ο κ. Μυκονιάτης, ο παραγωγός με τις μεγαλύτερες φυτεύσεις αυτή τη στιγμή και τις ετικέτες ΡΙΖΩΜΑΤΑ, και ο κ. Γιατράς, παραγωγός της ετικέτας Ψάθη, αποτελούν βασικούς συνεργάτες στην προσπάθεια αυτή. Η συνολική έκταση φυτεύσεων στην Ίο δεν ξεπερνά σήμερα τα 30 στρέμματα, αλλά το δυναμικό είναι πολύ μεγαλύτερο.

Ποια τα κύρια χαρακτηριστικά του μικροκλίματος και του εδάφους της Ίου, πόσα στρέμματα καλλιεργούνται συνολικά σήμερα και αν υπάρχουν κοινά στοιχεία με άλλα κυκλαδίτικα νησιά όσον αφορά το terroir;

Η Ίος έχει περίπου τη μέση ετήσια βροχόπτωση των Κυκλάδων, αλλά διαθέτει πλούσιο υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα, κατάλληλο για άρδευση. Στη βορειοδυτική πλευρά βρίσκεται ο “Κάμπος”, μια εύφορη ζώνη που στο παρελθόν φιλοξενούσε το μεγαλύτερο μέρος των καλλιεργειών του νησιού και σήμερα φιλοξενεί μέρος των αμπελώνων μας. Τα εδάφη είναι φτωχά σε οργανική ουσία, με σχιστολιθικό υπόβαθρο και ηφαιστειακά στοιχεία λόγω της εγγύτητας με τη Σαντορίνη. Η βορειοανατολική πλευρά, πιο εκτεθειμένη στους ανέμους, δίνει διαφορετική αρωματική έκφραση και οξύτητα. Κάθε
αμπελοτόπι έχει ξεχωριστά χαρακτηριστικά, προσφέροντας διαφορετικές εκφράσεις ακόμη και της ίδιας ποικιλίας.

 Ποια τα πλεονεκτήματα αλλά και οι προκλήσεις με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι οι αμπελουργοί του νησιού;

 Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι η καθαρή αφετηρία: γη χωρίς ιστορικό υπερκαλλιέργειας, άφθονο υπόγειο νερό και πλούσια βιοποικιλότητα γύρω από τις καλλιέργειες. Αυτό σημαίνει δυνατότητα για αμπελουργία υψηλής ποιότητας και βιολογικές πρακτικές χωρίς υπερβολικά κόστη. Υπάρχουν όμως και αμπελουργοί που προορίζουν τα σταφύλια τους για προσωπική απόσταξη, χωρίς να έχουν την απαραίτητη τεχνογνωσία στην καλλιέργεια. Σε συνδυασμό με το δύσκολο ανάγλυφο του νησιού, που επιβάλλει αποκλειστικά χειρωνακτική εργασία, η προσπάθεια γίνεται ιδιαίτερα απαιτητική. Αυτοί οι παράγοντες συχνά αποθαρρύνουν νέες επενδύσεις στα αμπέλια, ειδικά από ανθρώπους που δεν έχουν άμεση εμπειρία στον πρωτογενή τομέα.

Το θέμα του νερού και της άρδευσης αποτελεί ένα ζήτημα το οποίο απασχολεί αρκετά νησιά των Κυκλάδων. Η Ίος αντιμετωπίζει το ίδιο θέμα ή έχετε προχωρήσει σε διαφορετικές πρακτικές;

Η Ίος είναι μια από τις λίγες εξαιρέσεις. Όπως ανέφερα, αν και η βροχόπτωση δεν είναι υψηλή, το νησί διαθέτει πλούσιο υπόγειο νερό, κάτι σπάνιο στις Κυκλάδες. Αυτό μας επιτρέπει να στηρίζουμε νέες φυτεύσεις και να εξασφαλίζουμε σταθερή παραγωγή, ειδικά στον “Κάμπο”, που ιστορικά υπήρξε η καρδιά της γεωργικής ζωής του νησιού. Η άρδευση γίνεται ελεγχόμενα, ώστε να διατηρείται η ισορροπία και να εκφράζεται ο χαρακτήρας του terroir.

Ποιες είναι οι κύριες γηγενείς ποικιλίες που καλλιεργούνται στο νησί και αν έχετε ξεχωρίσει κάποιο σταφύλι το οποίο ουσιαστικά έχει προσαρμοστεί πλήρως στο μικροκλίμα της Ίου;

Οι κύριες φυτεύσεις είναι το Ασύρτικο, η Μονεμβασιά και η Μανδηλαριά — ένας ιδιαίτερος κλώνος της Ίου με χαμηλή τανικότητα και έντονο αρωματικό χαρακτήρα. Το Ασύρτικο δείχνει εξαιρετική προσαρμογή, δίνοντας κρασιά με κοφτερή οξύτητα, που σε ορισμένα αμπελοτόπια παίρνουν και πιο αρωματική διάθεση. Συμπληρωματικά, έχουμε βρει πολλές αχαρτογράφητες ποικιλίες αλλά και σπάνιες κυκλαδίτικες όπως Γαϊδουριές, Πλατανιές, Ποταμίσια, Ασπρούδες και Βουιδομάτες, που προσθέτουν μοναδικότητα και πολυπλοκότητα στη βιοποικιλότητα του αμπελώνα.

Η εμφιάλωση της πρώτης ετικέτας από το νησί της Ίου είναι πια γεγονός και σηματοδοτεί και την είσοδό του στον οινικό χάρτη. Τι δοκιμάζουμε λοιπόν;

Η πρώτη μας χρονιά φέρνει τρεις ετικέτες: Ριζώματα – Ασύρτικο από τη βορειοδυτική πλευρά (“Κάμπος”), με κοφτερή οξύτητα και αλμυρότητα, που εκφράζει τη ζεστασιά και την ηφαιστειακή επιρροή της περιοχής. Ψάθη – Ασύρτικο από τη βορειοανατολική πλευρά, με επίσης κοφτερή οξύτητα, αλλά πιο δροσερό προφίλ και έντονη αρωματική διάθεση. Ροζέ – Από Μανδηλαριά και Μονεμβασιά, ένα ιδιαίτερο, αρωματικό, πυκνό αλλά και ντελικάτο ροζέ, με ισορροπία φρεσκάδας και δομής. Κοινός παρονομαστής: καθαρότητα και ανάδειξη του χαρακτήρα της Ίου χωρίς υπερβολές στην οινοποίηση.

Υπάρχει άμεσος προγραμματισμός για δημιουργία οινοποιείου και αν θα πραγματοποιηθούν κινήσεις προς την κατεύθυνση πιστοποίησης ΠΓΕ ή ΠΟΠ για το νησί;

Σχεδιάζουμε ένα μικρής κλίμακας οινοποιείο που θα δουλεύει αποκλειστικά με σταφύλια της Ίου, ώστε η προστιθέμενη αξία να μένει εδώ. Η ΠΓΕ είναι στα σχέδιά μας, τόσο για την εμπορική προστασία όσο και για την επίσημη αναγνώριση της Ίου ως οινοπαραγωγικής ζώνης. Βλέπουμε ότι οι ΠΓΕ και οι ΠΟΠ παίζουν κρίσιμο ρόλο στην προστασία της ταυτότητας μιας περιοχής, αλλά με τη μείωση των βροχοπτώσεων, την έλλειψη αναμπέλωσης και, ως συνέπεια, τη συνεχή μείωση της παραγωγής σταφυλιού, ίσως χρειαστεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μετασχηματιστούν και να διευρυνθούν γεωγραφικά. Έτσι μπορούν να αποτελέσουν πραγματικό εργαλείο για τα οινοποιεία, επιτρέποντας την παραγωγή κρασιών με μεγαλύτερη γεωγραφική ακτίνα, ενώ παράλληλα προστατεύονται και περιοχές που δεν μπορούν άμεσα να αποκτήσουν ΠΓΕ ή ΠΟΠ λόγω χρονοβόρας διαδικασίας, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να γίνουν εξαγώγιμα, προστατευμένα προϊόντα.

Πως βλέπετε την εξέλιξη της Ίου στο “παιχνίδι” του ελληνικού κρασιού τα επόμενα χρόνια;

Η Ίος έχει όλη την πρώτη ύλη για να γίνει σοβαρός οινοτουριστικός προορισμός: πλούσια βιοποικιλότητα, ιδιαίτερο terroir, δυνατές ποικιλίες και μια σταδιακή στροφή στον ποιοτικό τουρισμό, παρά τη μαζικότητα του παρελθόντος. Η πρόκληση είναι να πειστεί η τοπική κοινωνία να επενδύσει ξανά στη γη και να δει τον οινοτουρισμό ως ευκαιρία. Σήμερα η παραγωγή είναι μικρή και διοχετεύεται κυρίως στο νησί και στα γειτονικά νησιά, λόγω έλλειψης δικτύων που θα μπορούσαν να αναλάβουν τέτοιες διακινήσεις. Είμαι όμως βέβαιος ότι, με τη διεύρυνση των αμπελώνων και την έλευση νέων οινοποιείων, η Ίος θα γίνει περιζήτητη. Όπως βλέπουμε και στα υπόλοιπα ελληνικά νησιά, ιδιαίτερα στις Κυκλάδες, χτίζονται οινοποιεία, φυτεύονται αμπελώνες και αυξάνεται σταδιακά η παραγωγή ποιοτικού νησιωτικού κρασιού. Η Ίος πιστεύω στην επόμενη δεκαετία, θα ακολουθήσει αυτή την πορεία, αλλά με ένα προβάδισμα: οι ευνοϊκές συνθήκες καλλιέργειας της δίνουν τη δυνατότητα να παράγει κρασιά με μοναδικότητα και υψηλές προδιαγραφές, που ήδη αρχίζουν να φαίνονται.