Έκθεση: Η Ελλάδα μέσα από την τέχνη της αφίσας

Έκθεση: Η Ελλάδα ως τουριστικός προορισμός μέσα από την τέχνη της αφίσας, παρουσιάζεται στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τη συμπλήρωση 50 ετών από την ίδρυση του Radisson Blu Park Hotel Athens. Η έκθεση “Μνήμη και Ορίζοντας”, παρουσιάζει 30 τουριστικές αφίσες της περιόδου 1929-1996, φιλοτεχνημένες για τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού και προερχόμενες από τις συλλογές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Η εικαστική έκθεση «Μνήμη και Ορίζοντας – Η Ελλάδα μέσα από τις τουριστικές αφίσες των συλλογών του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου» δεν αποτελεί απλώς μια επετειακή διοργάνωση: Είναι μια βαθιά βουτιά στην αρχιτεκτονική του ελληνικού μύθου, μια χαρτογράφηση του τρόπου με τον οποίο η χώρα συστήθηκε στο παγκόσμιο βλέμμα, μετατρέποντας το φως και την πέτρα της σε διεθνές αντικείμενο πόθου.

Περισσότερο από μια απλή καταγραφή, η τουριστική αφίσα του 20ού αιώνα ήταν ουσιαστικά μια “συνάντηση” της υψηλής τέχνης με την εφαρμοσμένη γραφιστική και τη διπλωματία της εικόνας. Στους κοινόχρηστους χώρους του ξενοδοχείου, τριάντα εμβληματικά έργα της περιόδου 1929–1996, επιλεγμένα από τις πολύτιμες συλλογές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου με την επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Ελένης Αθανασίου, συνθέτουν ένα οπτικό αφήγημα που ξεπερνά την απλή διαφήμιση. Εδώ, η Ελλάδα δεν «πουλιέται», αλλά εικονογραφείται ως μια ιδέα πνευματικής ανάτασης, ένας διαχρονικός ορίζοντας προσδοκίας.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και την επανίδρυση του ΕΟΤ το 1950, ξεκινά το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου το 1955 στο πλαίσιο της μεταπολεμικής πολιτιστικής και τουριστικής πολιτικής. Η διοργάνωση συνδέει την αρχαία πολιτιστική κληρονομιά με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και αποκτά από νωρίς διεθνή προσανατολισμό. Η δεκαετία του 1960 αποτελεί ίσως την κορυφαία στιγμή στην ιστορία της τουριστικής αφίσας. Είναι η περίοδος κατά την οποία η ελληνική γραφιστική διαμορφώνει μια σαφή και αναγνωρίσιμη οπτική γλώσσα, η οποία συνομιλεί με τα διεθνή ρεύματα του μοντερνισμού. Καθώς περνούν οι δεκαετίες, η αισθητική μεταβάλλεται. Η φωτογραφία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, η γραφιστική εξελίσσεται, οι τεχνολογίες εκτύπωσης μετασχηματίζουν τις δυνατότητες της εικόνας και η διαφήμιση γίνεται περισσότερο σύνθετη. Παρά τις αλλαγές, ορισμένα μοτίβα παραμένουν σταθερά. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα στοιχεία οργανώνονται και αποκτούν νόημα. Κατά την δεκαετία του 1990, η τηλεόραση, το διαδίκτυο και τα ψηφιακά μέσα μεταβάλλουν ριζικά τους τρόπους παραγωγής, διάδοσης και πρόσληψης της εικόνας. Σήμερα, το χαρακτηριστικό, κατά κύριο λόγο, κάθετο σχήμα της, που για δεκαετίες αποτέλεσε ένα από τα βασικά μέσα προβολής της χώρας, έχει μετατραπεί σε πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο και έτσι ολοκληρώνεται ουσιαστικά ένας μεγάλος κύκλος.

Σε μια εποχή που ο τουρισμός συζητιέται συχνά με όρους αριθμών, ροών και υποδομών, η έκθεση αυτή έρχεται να μας υπενθυμίσει ότι η πρώτη ύλη του ελληνικού τουρισμού υπήρξε ανέκαθεν η ποίηση του τοπίου του. Οι αφίσες αυτές, που κάποτε κοσμούσαν τις βιτρίνες ξένων πρακτορείων στο Παρίσι, το Λονδίνο ή τη Νέα Υόρκη, συνεχίζουν να εκπέμπουν την ίδια δόνηση. Μας καλούν να ξαναδούμε τον δικό μας ορίζοντα με τα μάτια εκείνων που τον αντίκρισαν για πρώτη φορά: ως έναν τόπο όπου η μνήμη παραμένει ζωντανή, έτοιμη να γεννήσει νέες μυθολογίες. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Ιστορικός Τέχνης και επιμελήτρια της έκθεσης Ελένη Αθανασίου «…αν κοιτάξουμε συνολικά την πορεία από το 1929 έως το 1996, θα διαπιστώσουμε ότι η ιστορία της τουριστικής αφίσας είναι, μια ιστορία διαρκών μεταμορφώσεων. Σήμερα, όταν στεκόμαστε απέναντί της, δεν βλέπουμε μόνο μια διαφημιστική εικόνα μιας άλλης εποχής. Βλέπουμε ένα βλέμμα: το βλέμμα μιας χώρας πάνω στον εαυτό της.»